Oud worden. Van ‘moeten’ naar ‘willen’

Twee citaten uit een recente brief van een lezer aan Arthur Eaton, de huispsycholoog van “De Groene Amsterdammer”.
…”Ik ben een oude man, de pensioengerechtigde leeftijd inmiddels ver voorbij. Ik mis mijn werk en mijn vrienden”…..
…”Ik merk om mij heen dat anderen van mijn leeftijd daar ook last van hebben. Heeft u hier een verklaring voor?”…
Ik kreeg het stukje toegestuurd van een vriend. Was het niet tegengekomen. Want ik las de Groene niet meer. Heb meteen daarna een abonnement genomen. Voor drie maanden.

Oud worden?
Hoe voelt het om oud te worden, oud te zijn? Hoe ga je ermee om? Daar zijn grote verschillen tussen.
De een voelt zich nutteloos, eenzaam, is nostalgisch, verlangt ernaar weer jong te zijn.
De ander voelt zich ‘alive and kicking’. Loopt de halve marathon en wil nog veel meer.
Weer een ander denkt “het is goed zo”, mijn leven was mooi maar is voltooid. De bal is rond. En dan?

Waar sta ik?
En ik? Een halve marathon ga ik niet meer lopen. Ik heb veel gesport. Maar dat is al weer even geleden. Heb bijna twee jaar in dienst gezeten. Nog langer geleden. Prima tijd. Heb er leren badmintonnen. Ik ben geen moment met tegenzin naar mijn werk gegaan. Heb nog vijftien jaar na mijn vervroegde uittreding (VUT) gewerkt. Ben kort daarna begonnen met het schrijven van columns. Houd contact met mijn oude vrienden. Een-op-een. Voel dus niet zo de last van die “Groene” lezer.
Daarbij komt dat ik een ‘satisficer’ ben. “Genoeg is genoeg”. Niet voortdurend op zoek ben naar méér. Naar beter of mooier.

Niet passief ondergaan
Ouder worden overkomt iedereen. Al vanaf je geboorte word je ouder. De vraag is: moet je ’t zomaar over je heen laten komen? Hoe kan je er zo goed mogelijk mee omgaan?
Je kan bijvoorbeeld een plan voor de toekomst trekken. Dat heb ik gedaan.
Ik heb op de grens tussen de herfst en de winter van mijn leven, het kantelpunt, mijn toekomst gevisualiseerd. Met een horizon van zes jaar. Heb toen gedacht, “wat er na die zes jaar komt, dat zie ik dan wel weer”. Intussen ben ik zover. Ik leef nu in “blessuretijd”.

Een routebeschrijving
Met zo’n voorbereidende stap in het duister heb je meer houvast. Het is ’n soort routebeschrijving. Waarbij je onderweg overigens ook van kan afwijken. Een verrassende afslag nemen. De route beleven en later weer terugkeren. Of niet.
Het duurde een tijdje voordat ik tot dat besef kwam. De uitvoering duurde nog langer. Gedrag verander je niet zomaar. Een continu proces. Dat kost tijd. Je omgeving moet ook nog wennen en ‘t accepteren. Bovendien moeten de omstandigheden ook meewerken. Ik had er dus eerder aan moeten beginnen.

Het lemniscaat
Mijn routebeschrijving heeft de vorm van een lemniscaat. Twee verbonden lussen. Een transitie van het verleden naar de toekomst. Een overgang, in kleine stapjes, van “moeten” naar “willen”. Optrekken, terugschakelen. Opnieuw beginnen.
Die overgang is belangrijk in de laatste fase van je leven, de winter. Om ouderdom hanteerbaar te maken. Door alle spanning van de voorgaande zomer en herfst van je af te schudden. Alleen maar doen wat je wilt, waar je blij van wordt. Wat voldoening geeft. Met zo min mogelijk verplichtingen. Zo min mogelijk moeten.

Niet meer moeten
Dat betekent dat je de ‘do’s’ en ‘don’t’s’ van het moeten vervangt door die van het willen. Omschakelen van ‘stress’ naar ‘relax’.
Leefregels veranderen. Dat kan ieder voor zich doen. Afhankelijk van eigen inzicht en situatie. Een paar van mijn eigen voorbeelden? Minder me zorgen maken, minder me opwinden, meer “nee” leren zeggen, accepteren dat zaken niet gaan zoals ik zelf wil. Ze accepteren als ik er zelf niets aan kan doen. M’n controledwang opgeven. 
’Take it easy, for a longer and better life’.
En, ik probeer mijn brein fit te houden. Ik denk, lees, schrijf en teken. Hersengymnastiek. Dat maakt ouderdom niet alleen beheersbaar maar ook aanvaardbaar en de moeite waard. Vooropgesteld dat je lichamelijk niet teveel mankeert.

Netjes achterlaten
En tenslotte. Als je bal rond is, na een zinvol leven, ruim dan je spullen op. Ga ontspullen. Tegen het eind van je winter. ‘Döstädning’ noemen de Zweden dat. Opruimen voor je doodgaat. Een ritueel dat je helpt om te reflecteren op je leven. Daarna loop je naar buiten. Kijk je nog even tevreden achterom.
En sluit je de deur achter je.

Edwin Kisman

Wat vond u van deze column?

Heeft u tips of suggesties naar aanleiding van mijn columns?
Mail dan naar: reacties@invalshoek.org

Een paar boeken over dit onderwerp

Waarom het leven sneller gaat als je ouder wordt (2001) – Douwe Draaisma
De geheimen van het geheugen.
Hoezo oud? (2016) – Peter van Straaten,
Scenes uit de laatste fase
Opruimen voor je doodgaat (2017) – Margareta Magnusson
De edele Zweedse kunst van döstädning
Gewonnen jaren (2019) – Dorly Deeg
Heldere inzichten over hoe wij ouder worden
Het seniorenbrein (2019) – André Aleman
De ontwikkeling van onze hersenen na ons vijftigste
De zin van het leven (2019) – Fokke Obbema
Gesprekken over de essentie van ons bestaan
Hoe ouder, hoe beter (2020) – Daniel Levitin
Een geslaagd leven volgens neurowetenschappelijke inzichten
Oud worden als ervaring (2025) – Suzanne Biewinga
Ouder worden is niet “jong blijven”, maar ook niet alleen maar verlies.