Niet langer dan één A4-tje. Hij stond er bekend om. Was zelfs een rolmodel. ‘Ike’ Eisenhower. Maakte zijn boodschappen, berichten en verslagen niet langer dan één A4’tje. Dat verlangde hij ook van zijn medewerkers. Hij wilde alleen de kern van de boodschap lezen. Verder geen uitweidingen, geen tierelantijnen. Die richtlijn ging z’n eigen leven leiden onder de naam ‘Eisenhower memo rule’. Wordt nog steeds als voorbeeld gebruikt in leiderschapstrainingen en managementboeken.
Dichter bij huis kreeg Geert Wilders het predicaat “Mister A4’tje”. In 2016 presenteerde hij het partijprogramma van de PVV op slechts één A4’tje. Gebruikte tijdens politieke debatten vaak kleine briefjes (A4’tjes) met aantekeningen. Op dit punt voel ik verwantschap.
Te lange artikelen
Ik houd het ook graag kort. (Telefoon) gesprekken, eigen schrijfsels en wat door anderen geschreven is. Onlangs heb ik mijn abonnement op een kwaliteitsweekblad opgezegd. Ik vond de artikelen te lang. Dacht vaak “had je dat niet in één tiende van het aantal woorden kunnen opschrijven”. Dat zou makkelijk gekund hebben zonder verlies van de boodschap. Dat was voor de tweede keer dat ik het abonnement op het blad opzegde. Had het nog één kans gegeven.
Acceptabele uitzonderingen
Vanwaar mijn aversie? Ik houd niet van geouwehoer. Waarom drie pagina’s volschrijven als ’t net zo goed, of zelfs beter in één halve kan.
Ik maak twee uitzonderingen. Allereerst voor een tekst waar het gaat om de schoonheid van de taal, de woordkeuze, verrassend woordgebruik. Of de beelden en emoties die opgeroepen worden.
De Nieuwe Man
Daarnaast als er een ‘story’ wordt ontwikkeld die je vasthoudt. Die je voortdurend doet verlangen naar de volgende pagina. Tot je tevreden of alleen gelaten achterblijft. Soms kom je het verhaal later in de werkelijkheid tegen. Zoals de roman van Thomas Rosenboom “De Nieuwe Man”, die ik in 2018 had gelezen. Twee jaar later, corona tijd, op reis in het noorden van Sulawesi (Celebes), zag ik bij de dorpje Wori op een strand tegenover ons hotel een groot cruiseschip op het droge liggen. De wereld van “De Nieuwe Man” kwam weer boven.
De kleine Piketty
Non-fictie boeken kunnen soms behoorlijk aan de maat zijn. Een voorbeeld. Het boek van Thomas Piketty ‘Capital in the Twenty-First Century’. Totaal 685 pagina’s. Een Nederlandse uitgever, “business contact”, herkende het probleem, rook een kans en kwam met een mini versie “De Kleine Piketty. Het kapitale boek samengevat”. Leuke omschrijving. De kleine versie: 80 pagina’s, half formaat. Compressieverhouding 1:17.
Samenvattingen van boeken
Er zijn ook diverse uitgevers die samenvattingen van boeken aanbieden. Zo ben ik geabonneerd op ‘Blinkist’. Samenvattingen van zo’n acht pagina’s op een website, die je kan lezen of beluisteren. ’t Geeft je de mogelijkheid om aan een boek te ruiken, een idee te krijgen van de gedachten en bedoelingen van een auteur. Als die je aanspreken koop je het boek en lees je ’t geheel.
Rapporten en verkiezingsprogramma’s
Rapporten zijn ook vaak te lang. Wat gezegd wordt in honderd pagina’s kan vaak ook op één A4-tje of misschien twee. De basisinformatie noem je dan “Bronnen”.
Een ander voorbeeld van te lange teksten: verkiezingsprogramma’s. Je loopt als partij het risico dat alleen diegenen, die toch al op je partij wilden stemmen het uitgebreide programma lezen. Ter bevestiging van hun keuze. De niet-kiezers, niet-weters en aarzelaars zullen het niet lezen. Halen hun bevestiging uit sociale media. Eén A4-tje, een verzameling ‘one-liners’, heeft misschien meer kans binnen te komen en aarzelaars over de streep te trekken.
Gebruik klare taal
Voor de twee laatste categorieën geldt in belangrijke mate: gebruik klare taal. Laat je gedachten en ideeën bij je publiek binnenkomen over een zo laag mogelijk drempel. Denken “laat ze maar hun best doen om het te begrijpen”, getuigt van arrogantie en overschatting van je lezers. En is een garantie voor non communicatie. Diegenen die het misschien wel kunnen begrijpen, hebben vaak geen zin om er moeite voor te doen.
Laat ChatGPT je samenvatting maken
Terugkomend op dat te lange rapport of artikel: hoe vat je dat samen in een of twee A4-tje’s? Een tijdrovende zaak, dagen werk, maar tegenwoordig makkelijk. Met de ‘panacee‘ voor schrijvers: kunstmatige intelligentie (AI).
Wat moet je doen om een samenvatting te maken, bijvoorbeeld van je stuk van 50 pagina’s A4? Je laadt je stuk (‘upload’) in ChatGPT en schrijft dan je opdracht (je ‘prompt’). Zoals de volgende.
“Lees mijn artikel. Je bent deskundig op het onderwerp van mijn artikel. Maak er een samenvatting van, van ongeveer 1500 woorden. Wat is mijn belangrijkste boodschap? Wat is mijn invalshoek en wat zijn mijn aandachtspunten? Wat zijn de conclusies?”
En voilá. Binnen één minuut ontrolt zich de samenvatting op het scherm. Ben je nog niet tevreden ? Dan schrijf een vervolgopdracht, een nieuwe prompt waarin je vertelt wat je goed vindt in de samenvatting en wat verbeterd moet worden. Geef daarover concrete aanwijzingen. Deze “redactierondes” kan je net zo lang herhalen tot je tevreden bent.
Lang genoeg
Ik stop nu. Genoeg, 825 woorden. Anders kom ik in conflict met mijn eigen ideeën.
Edwin Kisman
Wat vond u van deze column?
Lees meer over lange artikelen en dikke boeken in de volgende columns
Dikke verkiezingsprogramma’s, wie leest die nou? 16 nov 2023
ChatGPT als hulpje van de schrijver. Zelf eens proberen? 20 juni 2023
Lezen over ontlezen 31 mei 2022
Mijn ideale (non-fictie) boek 24 april 2021
Piketty en Marx voor dummies 4 okt 2017
Boeken lezen! Om wijzer en succesvoller te worden. Maar hoe, als je weinig tijd hebt? 18 aug 2017
Boeken fileren kan ook nog 28 okt 2016
en bekijk
Blinkist
Mee eens Edwin. Ik maak steeds weer de fout om enthousiast te gaan schrijven en me nog niet te bekommeren over de ook door mij gewenste A4 regel. Want, denk ik, ik schrap straks het teveel wel weer even weg. Nee hoor, dat dacht je maar, want het verband dat ik onbewust in mijn te omvangrijke verhaaltje heb aangebracht, laat zich niet meer regisseren. Als het toch lukt, tijdverlies en treurnis over die onvermijdelijke amputaties in de tekst. Remedie: begin klein, en blijf klein, hoe moeilijk ook.
Groet, Koen
Klopt Koen. Stevig redigeren kan. Je daarbij laten leiden door de aansporing “kill your babies”.
Maar ik moet bekennen dat ik bij deze column hetzelfde probleem had. Uitgebreid research gepleegd met Perplexity, tot ik uiteindelijk 10 pagina’s tekst had en door de bomen het bos niet meer zag. Kreeg gisterenochtend een ingeving. Startte met Eisenhowers ‘memo rule’. En ging toe los. Freewriting, associërend. Die ene zin als springplank voor de volgende. Enzovoorts. In het verband dat ik m’n onbewuste lag opgeslagen. Bij elkaar een uur.
Lekker irritant. ’t Schuurt. Wil je zo graag eens uitweiden en dan mag het niet. Samenvatting van de kern van de boodschap geven kranten tegenwoordig dikwijls in enkele kernpunten weer. Best handig.
Helemaal mee eens, Edwin!
Wat betreft LEZEN (altans van non-fictie …) kort ik de tekst automatisch in door te springen van de start van de ene naar de andere alinea en alleen als het bijzonder interessant of verrassend wordt een hele alinea te lezen.
Bij het lezen van een roman werkt dat niet. Bang om noodzakelijke info te missen. Bovendien kan ik bij bepaalde schrijvers (jaloers) genieten van hun vermogen om een sfeer zo goed te tekstualiseren dat geuren, kleuren en beelden uit de tekst opstijgen en de zintuigen prikkelen. Bij “Heren van de Thee” van Hella Haasse ruik ik voortdurend de geur van een plantage, voel de zinderende hitte en herbeleef een verlossende hujan.
Bij SCHRIJVEN doe ik min of meer het omgekeerde. Ik krabbel losse termen, zinnen en suggesties op A5-blaadjes, gesorteerde naar inhoud van mogelijke paragrafen. Als ik die blaadjes vervolgens in een -naar mijn gevoel- logische volgorde leg heb ik in feite het skelet van een artikel. Een samenvatting. Die werk ik vervolgens uit in lopende “brood”tekst. In die concept-kopij streept Bibi vervolgens alle in haar ogen ‘flauwekul en uitweidingen” weg, die blijkbaar toch nog uit mijn hersencellen en/of vingers zijn ontsnapt. De definitieve kopij blijft over en de samenvatting had ik al vóór het schrijven.
Ja John, zo werk ik ook soms. Tegenwoordig gebruik ik digitale alternatieven. De apps ‘Srivener’ of ‘Ulysses’. Je maakt “kaartjes” aan die je naderhand kan schuiven in de gewenste volgorde.
Helemaal eens, Edwin. Blaise Pascal wist het al, zie zijn Lettres Provinciales (1657) no. 16:
“J’ai fait celle-ci plus longue parce que je n’ai pas eu le loisir de la faire plus courte.”