Verveling is nuttiger dan je denkt

Wat moet ik nu eens doen?

Je staat te wachten. Op de bus, op koffie, op iemand die “zo komt”. Je hand gaat automatisch naar je telefoon. Daarop is altijd iets te doen. Iets te zien. Iets te scrollen. Iets te ontwijken.
Want dat is wat we doen met verveling. Ontwijken. Alsof het een vorm van ongemak is. Of erger nog, een teken dat er iets mis is. Met ons. Met de situatie.
Verveling is het wachten dat we niet meer verdragen. En dus vullen we het. Met nieuws, met video’s, met berichten die we eigenlijk niet willen lezen. Alles, zolang we maar niet hoeven te voelen hoe het is om niets te doen.
Niets. Een woord waar we allergisch voor zijn geworden. Maar misschien is dat niets wel precies wat we nodig hebben.

Vrij zwevende gedachten
Ik merkte ’t laatst, op Schiphol. Vertraging. Anderhalf uur. Wàt? Dat ook nog, geen bereik. Een situatie waarbij je je tegenwoordig behoorlijk ongemakkelijk voelt. Dus, wat kan je dan nog doen? Zitten, kijken, wachten.
En toen gebeurde er iets vreemds. Mijn gedachten, die normaal gesproken netjes achter elkaar aan lopen, begonnen zich los te maken. Ze gingen dwalen. Eerst een beetje onwennig. Toen vrijer.
Ik dacht aan een gesprek van vorige week. Aan een probleem waar ik al dagen tegenaan hikte. Aan een idee dat ik ooit had en vergeten was. Dingen begonnen zich te verbinden. Zonder dat ik daar iets voor deed. Het leek alsof mijn hoofd eindelijk de kans kreeg om achterstallig onderhoud te plegen. Kortom, verveling.

Verveling, impasse

Produktieve leegte
We zien verveling als leegte. Maar het is eerder ruimte.
Ruimte waarin het brein even niet wordt geleid, gestuurd of gevoed met externe prikkels. Ruimte waarin het onbewuste zachtjes de regie overneemt. Geen gedoe. Geen meldingen. Alleen het trage, maar verrassend effectieve werk van associaties die hun eigen weg vinden.
Het is niet sexy. Het is niet efficiënt. Het is wel productief. Sterker nog: veel van wat wij creativiteit noemen, begint precies daar. Niet achter een scherm. Niet in een brainstormsessie met ‘post-its’ en koffie. Maar in dat ongemakkelijke moment waarop er niets gebeurt. En je dus moet wachten tot er iets ontstaat. Dat voelt als tijdverlies. Dat is het niet.

“Great, be bored for a while. It’s good for you.”
Richard Carlson schreef ooit dat we kinderen vaker zich moeten laten vervelen. Geen schema’s, geen constante bezigheidstherapie, geen angst voor lege middagen. Gewoon, laat ze zich vervelen.
Een provocerende gedachte, in een wereld waarin elk kind een agenda heeft die drukker is dan die van een gemiddelde manager.
Maar Carlson had een punt. Kinderen die zich vervelen, gaan iets doen. Niet omdat het moet, maar omdat er iets van binnenuit begint te kriebelen. Ze verzinnen. Ze bouwen. Ze dagdromen. Ze maken van niets, iets.

Creativiteit niet alleen consumeren
De ironie is dat we in een tijd leven waarin we meer toegang hebben tot ideeën dan ooit tevoren. En tegelijkertijd minder ruimte maken om er zelf een te krijgen. We consumeren creativiteit. We produceren minder.
Niet omdat we het niet kunnen. Maar omdat we het moment waarop het kan gebeuren systematisch uitsluiten. Geen stilte. Geen leegte. Geen verveling. En dus ook minder onverwachte inzichten. Minder verrassende oplossingen. Minder van dat fijne gevoel dat een idee als vanzelf op zijn plek valt. We willen inspiratie op commando. Maar inspiratie houdt niet van haast.

Hangen, vervelen

Verveling herwaarderen
Misschien moeten we verveling dus herwaarderen. Niet als een tekort, maar als een voorwaarde. Een pauze waarin het brein op adem komt. Een leegte die geen gebrek is, maar een begin. Een moment waarop niets hoeft, zodat er iets kan ontstaan.
Dat vraagt oefening. En een beetje moed. Want verveling voelt in eerste instantie ongemakkelijk. Het is stil. Het is traag. Het is onproductief. Tot het dat niet meer is.



Gedachten de vrije loop

Geef het een kans
Dus de volgende keer dat je staat te wachten – op de bus, op koffie, op iemand die “zo komt” – probeer het eens anders. Laat de telefoon in je zak. Kijk om je heen. Of niet eens dat. Laat je gedachten hun gang gaan. Zonder plan. Zonder doel. Je hoeft er niets mee te doen. Echt niet.
Maar de kans is groot dat er iets gebeurt. Iets kleins. Iets onverwachts. Misschien zelfs iets bruikbaars. En als dat niet zo is? Dan heb je je in elk geval even verveeld. En dat is tegenwoordig al behoorlijk revolutionair.

Edwin Kisman

Wat vond u van deze column?

Heeft u tips of suggesties naar aanleiding van mijn columns?
Mail dan naar: reacties@invalshoek.org

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *