Sammy staat op de bodem van een kloof.
Hij kijkt omhoog.
Ziet op de oostflank een huis. Verlicht door de ondergaande zon. In de voordeur een brievenbus. Er hangt een touwtje uit.
Op de westflank, in de schemering, een staande brievenbus. Origineel Engels. Verder niets.
Sammy staat in de “Morele Kloof”.
De brievenbus heeft, net als de Romeinse god Janus, twee gezichten. Een gericht naar het verleden, de ander naar het nu en de toekomst. De een empathisch, altruïstisch, de ander geldbelust, egocentrisch.
De Engelse brievenbus
Die brievenbus op de westflank. Dat is geen brievenbus. Je kan je brieven er niet in kwijt. Logisch, daarop is ie niet gebouwd. Nergens een gleuf. Alleen een onzichtbare slurf waardoorheen miljoenen stromen. Je moet het meer zien als adres voor “doorstroomvennootschappen”. Een verdeelstation waarin geld binnenstroomt en doorgestuurd wordt naar andere bestemmingen. Daarmee wordt belasting ontweken. Met als gevolg dat het land waaruit de gelden weggesluisd worden minder belastinggeld kan innen.
En dat gebeurt allemaal legaal. Gefaciliteerd door het doorstroomland. Met allerlei slimme regels. Nederland behoort hierin tot de top.
Logisch dat het vertrouwen afbrokkelt. Soms ondermijnd door dezelfde instituties die het zouden moeten bewaken.
De brievenbus in de voordeur
Toen Jan Terlouw, tien jaar geleden, over het touwtje uit de brievenbus sprak, begreep vrijwel iedereen wat hij bedoelde.
Hij beschreef hoe er in de wederopbouwtijd overal touwtjes uit de brievenbus hingen. Kinderen en volwassenen konden zomaar bij elkaar binnen lopen.
Een tijd waarin mensen elkaar vertrouwden. Buren onderling. En burgers die vertrouwen hadden in politici, instituties en in de overheid.
Hij zette dat af tegen het heden. Geen touwtjes meer, meer angst en wantrouwen. Een samenleving waarin het gebrek aan vertrouwen volgens hem samenhangt met populisme, polarisatie en het onvermogen grote problemen aan te pakken.
Janus
De brievenbus. Ja, een begrip met twee gezichten. Janus.
Vertrouwen en verbondenheid aan de ene kant. Hebzucht en eigenbelang aan de andere kant.
De teloorgang van die ene en de opkomst van de ander illustreert de morele neergang van onze maatschappij.
Sammy daar op de bodem van die kloof kijkt nog eens omhoog. Denkt met weemoed terug aan het touwtje.
Hij glimlacht. Denkt “het komt goed”.
Er zijn immers wel meer ingrijpende kantelpunten in onze geschiedenis geweest
Edwin Kisman
Deel deze column