Ik zit op een terras. Lekker in de zon. En nul-procent biertje. Kroketten. Ik zie een vrouw aan de overkant. Loopt op de stoep. Twee meter verderop, een bananenschil. Inspiratie voor een cartoon? Nee, afgezaagd.
Ik lees een stukje in de krant. De GenZ in Indonesië wil terug naar de VOC tijd. Bingo. Inspiratie voor een column. Start van een keten van associaties.
Inspiratie, een trigger
Inspiratie manifesteert zich in twee vormen. De ene komt te paard, flitsend snel, de andere langzaam, te voet, in wandeltempo. Beide zetten aan tot actie. Actie, dat is het resultaat van inspiratie.
Maar wat ís inspiratie eigenlijk? Een woord dat we makkelijk gebruiken. We raken geïnspireerd door een schilderij, een lied, een speech. Maar wat bedoelen we?
Voor mij is het een plotselinge herkenning. Iets in de buitenwereld dat klopt met iets van binnen. Een beeld, een zin, een idee. En opeens weet ik: dáár wil ik heen.
Het is geen routekaart. Het is een kompas. Je weet de richting, niet de weg.
Een galopperend paard
Inspiraties kunnen een donderslag bij heldere hemel zijn. Gevolgd door een flits.
Zoals die keer in Semarang toen ik een film zag over Marco Polo. Over zijn lange reis naar China. Hij stapte binnen bij een vuurwerkmaker. Vonken, knallen, rook. Fascinerend. Een vonk sloeg over. Ik wist het meteen. Dat wilde ik ook worden. Vuurwerkmaker, scheikundige. ‘Tabé’ vliegtuigmaker, wat ik aanvankelijk wilde worden. De volgende dag liep ik rond met een bak met “huishoud chemicaliën”.
Te voet
Een andere vorm van inspiratie is langzaam. Komt te voet. Komt binnen als de druppel die een steen uitholt. Voorbeelden te over op social media.
Influencers die hordes jongeren ongelukkig maken. Stap voor stap. Omdat ze niet kunnen voldoen aan het ideaalbeeld van de influencer. Onbehagen, dat sluipend leidt tot een obsessie met een onrealistisch schoonheidsideaal, tot mentale problemen of zelfhaat.
De cartoonist
Ik tekende al vroeg. Pas tijdens mijn studietijd begon ik met het tekenen van cartoons. Cartoons zijn tekeningen, registraties van situaties. Soms grappig of absurdistisch, soms cynisch of bijtend. Soms actueel, soms tijdloos, politiek geladen of alleen maar registrerend.
Mijn eerste cartoons verschenen in Het Parool en het Vrije Volk. Die eerste tekening, in de krant. Een geweldig gevoel. ‘La joie de se voire imprimé‘. Ik was toen zeventien, net met m’n studie begonnen. Later volgden tijdschriften en bedrijfsbladen.
Rolmodellen
Die inspiratie kwam niet te paard. Ik had rolmodellen. Inspiratoren. Voor mij waren dat Saul Steinberg (1914-1999), André François (1915-2005), Carl Giles (1916-1995), Ronald Searle (1920- 2011), Gerard Hoffnung (1925-1959) en Harry Lammertink (Yrrah, 1932-1996). Mijn favoriet was en is André François . Vanwege zijn verrassende, rake typeringen en zijn simplistische tekenstijl.
Quentin Blake (1932) was, met zijn frivole stijl van tekenen, naar mijn mening een volger van hem. Voor Yrrah was François , denk ik, ook een inspirator.
Searle en Giles
Ook Carl Giles en Ronald Searle hebben mij geïnspireerd. De barokke stijl van Searle sprak me aan.
Ik heb ooit eens een tekening gestuurd naar het Engelse humoristische blad ‘Punch’. Kreeg toen een afwijzing van Searle. Hij schreef dat ik nog niet “op het niveau van hun straat (10 Bouverie Street) was”. Ik voelde me niet afgewezen. Integendeel, trots. Had een briefje gekregen van de grote Searle!
Giles bewonderde ik om z’n tekeningen waarop overal iets te zien was. Ik heb ook zulke tekeningen gemaakt. Zoals mijn parafrase op de Nachtwacht van Rembrandt. Voor een jubileumboek (1960) van de Amsterdamse Studenten Roeivereniging “Nereus”.
Inspiratie ook op afroep?
Dit waren een paar voorbeelden van inspiraties die op me af kwamen. Te paard en te voet. Kan je inspiratie ook opwekken? Ap Dijksterhuis geeft enkele suggesties in zijn boek “Inspiratie”(2022). Ze komen neer op: ontspannen, het hoofd leeg maken, wandelen, muziek luisteren, kunst kijken. Ervaringen van schoonheid.
Ik houd het op niksen en UHRS (Uit Het Raam Staren). Ontspannen zittend in een stoel. Doelloos kijkend naar de wolken die langs glijden, naar de druppels die op het water uiteenspatten en kringen trekken. Luisterend naar stilte.
Ha, daar komt alweer een idee aangalopperen.
Edwin Kisman
Wat vond u van deze column?
Heeft u tips of suggesties naar aanleiding van mijn columns?
Mail dan naar: reacties@invalshoek.org
Dag Edwin, inspirerend! Deed me denken aan de Belgische chemicus Kekulé. Hij kreeg het idee voor het ringvormige benzeen molecuul in een droom over slangen die elkaar in de staart bijten.