Laatst hoorde ik iemand zeggen “Daar heb ik geen actieve herinnering aan”. O, dacht ik, dan heeft ie nog een laatje met passieve herinneringen. Wanneer gebruikt hij de ene, wanneer de andere? Opgezocht. In sommige gevallen kan het een diplomatieke manier zijn om verantwoordelijkheid te vermijden. Zonder echt te liegen. Je houdt ook de mogelijkheid open om je later wel iets te herinneren.
Een middel om afstand te nemen Soms kan je ‘t gebruiken om aan te geven dat je ervoor kiest om iets niet te onthouden. Om persoonlijke, politieke of juridische redenen. Bijvoorbeeld in juridische of politieke contexten wanneer je probeert afstand te nemen van bepaalde gebeurtenissen of beslissingen. “Omvolking? Daar heb ik geen actieve herinnering aan”. Zei laatst een ander. Kon ik me voorstellen, ze lijkt inderdaad in de verste verte niet op een Edel Germaan.
Ontwijken van verantwoordelijkheid Media en politiek bekritiseren de uitdrukking soms omdat het vaag is en inderdaad overkomt als het ontwijken van verantwoordelijkheid. Roept ook twijfel op aan de betrouwbaarheid en transparantie van de persoon die het zegt.
Nareizigers op nareizigers?
Selectieve herinnering. Dat doet ook denken aan de bewering over die duizenden nareizigers. Nareizigers op nareizigers op nareizigers. Stapeling van nareizigers. Hele volksstammen uit een ver land. Hoe ziet dat er uit? Hudje-mudje boven op elkaar? Het waren er minder dan genoemd, maar toch! Nou is ‘t een bekend verschijnsel dat mensen alleen willen horen, zien, ruiken en proeven wat ze willen. Selectief horen en zien. Selectieve aandacht, selectieve herinnering. ‘Cherry picking’. Daar was in dit geval misschien sprake van. Hoewel, de baas moet toch de juiste cijfers kennen? Achteraf helpt alleen nog een stalen gezicht. Met af en toe een zuur lachje.
Zeepbel knapt, herinnering weg
Wat bepaalt herinnering? Wat zijn factoren die bepalen of je je iets herinnert? Ik noem er een paar. Aandacht: Informatie moet eerst onze aandacht trekken. Logisch. Emotie: Emotioneel geladen gebeurtenissen worden vaak goed onthouden. Herhaling: Hoe vaker we iets zien, horen of doen, hoe beter we het zullen onthouden. Herhaal ’t maar of schrijf ’t op. Context: De context waarin we informatie opnemen is van invloed. Betekenisgeving: Informatie die relevant is voor ons onthouden we beter. Associatie: Ook informatie die aansluit op wat we al weten onthouden we beter.
Bronnen over herinneren Rijke bronnen van informatie over herinneren en vergeten zijn de boeken van Douwe Draaisma. Ik heb er vier. “Waarom het leven sneller gaat als je ouder wordt”, “Vergeetboek”, “De ivoren cel” en ‘De heimweefabriek”. Alle vier eenentwintigste eeuwers.
Zo blijf je bij
Geen actieve herinnering, wat kan dat betekenen? “Poetin? Daar heb ik geen actieve herinnering aan.” Nou dan zit ‘t wel snor met hem. Dan is hij een geschikte baas van de NAVO. Weet niet wie Poetin is. ’n Voordeel. Komt ie nog wel achter. Een frisse start. Hoewel. Is hij ook niet een tijdje de baas van Nederland geweest? Zag toen ook niet wat er allemaal mis ging. Heerlijk zo’n onbezorgde instelling. Hoeft niet bang te zijn voor een ‘burn out’. ‘Burned out’ steden zullen hem dus ook niet boeien. Gewoon ‘collateral damage’. Jammer, maar onvermijdelijk, noodzakelijk. Tenslotte: troost en een tip voor mensen met regelmatige herinneringsproblemen. We hebben er sinds twee decennia een gigantisch extern geheugen bij: Google.
Edwin Kisman Wat vond u van deze column?
Wat vond u van deze column?
1
Heeft u tips of suggesties naar aanleiding van mijn columns? Mail dan naar: reacties@invalshoek.org
Het dagelijkse leven is veranderd, tussen ‘tempo doeloe’ en ‘jaman now’. Tussen vroeger en de tegenwoordige tijd. De belangrijkste oorzaak van die verandering? Digitalisering, de opkomst van computers, van het internet. Wat is er niet veranderd? Oorlog. Oorlog zal er altijd zijn.
De lorrenboer komt door de straat
Hoe het was in de vijftiger jaren, ‘tempo doeloe’? Toen het geluk nog heel gewoon was. Zeggen ze. Een paar kenmerken. * Je liefde tegen het lijf lopen op een feestje. Letterlijk. De vonk springt over. * Bij Volendam met de auto op het ijs. Strenge winters. Elfstedentocht. * Roken, soms twee pakjes per dag. Sigaren ook, maar dan niet inhaleren. * De groenteboer, de kolenboer, de melkboer en de bakker komen langs. * Een kolenkit, naast de enige haard in huis. * Badhuizen, waar je een keer in de week kan baden. * De telefoon aan een snoer. Een kiesschijf om te bellen.
Een aardverschuiving Daarna heeft geleidelijk een verandering plaatsgevonden. En dan, in de jaren negentig een versnelling. Internet doet zijn intrede. Het waren vooral de sociale media die voor een kantelpunt zorgden. Facebook, Twitter (X), Instagram, Snapchat (‘share a moment’), Whatsapp en later de invloedrijke Tiktok. Het tijdperk van het delen is aangebroken. Communicatie, sociale kontakten, zelfbeeld, informatie, bedreiging. Enerzijds komen vreemden tot elkaar, maar vervreemden anderzijds.
Naar je toe rekenen
Jaman now. Wat is anders? De nieuwe tijd bracht nieuwe zaken, mogelijkheden en onmogelijkheden. Kansen en bedreigingen. Vaak verpakt in Engelse termen. * ‘Daten’, online ‘swipen’ tot je het aantrekkelijkste gezicht hebt gevonden. * Afspreken, intiem contact hebben, tot het moment waarop zij je ‘ghost’. * Je neemt dat niet en denkt er over haar te ‘stalken’. Ach, “Soedah, laat maar”. * ‘Girl math’, een trend van meisjes die zich rijk rekenen, op TikTok
* Intussen die irritante ‘phisher’, die je al lang door hebt, een hak zetten. * Het aantal soevereinen en ‘off-the-grid-leven’ adepten neemt toe. * ‘Spirituality’ snoept marktaandeel af van religies. * Het klimaat dat ons dreigt te ontglippen. Actie ondernemen of ‘greenwash’? * Roken dat verdrongen is door ‘vapen’. Ook verslavend? * Het ochtend ‘skin care’ ritueel van achtjarige basisschool meisjes. TikTok. * Dure geurtjes gebruikt door veertienjarige jongens. “smellmaxxing”. Ook TikTok. * Het gezellige dineetje. Wat doet je partner? ‘Phubbing’. De soep wordt koud. * De handdoek in de ring gooien. ‘Quiet quitting’. ’t Is mooi geweest * Je opdracht laten uitvoeren door ‘Chat-GPT’. Niemand die het merkt. * Chanteren met naaktfoto’s, ‘sextortion’. Daarna ‘cancellen’. * Een flitsbezorger bellen voor croquetten van de snackbar om de hoek. * Toenemende bijziendheid van jonge kinderen. * Door ING gebeld? Check, double check.
Wat is er niet veranderd? Wat is er niet veranderd tussen ‘tempo doeloe’ (vroeger) en ‘jaman now’ (nu)? Oorlogen. Waren er altijd en zullen er altijd zijn. Die als een bloedige draad door de hele geschiedenis van de mensheid lopen. Vanaf de oertijd. Die toen evolutionaire voordelen boden. Die gevoerd worden omdat zij minder zijn dan wij, maar wel meer hebben dan wij. Meer land, meer ertsen, meer kusten. Anders zijn dan wij, nog steeds. Anders denken dan wij. Anders geloven dan wij. Op grond wonen die ons eigenlijk toebehoort. Confisqueren maar. “Recent” de Banda genocide,1621 nootmuskaat. VOC Monopolie, buit. Niet zonder slag of stoot. Omdat hun gras groener is dan het onze. Hun taal anders is dan de onze.
Het oorlogsbedrijf is wel veranderd De motieven zijn nauwelijks veranderd. De manier waarop wel. ‘The difference between men and boys, is the size of their toys’. Technologische ontwikkeling. Van man tegen man, te voet met een knuppel, pijl en boog naar een lans en een zwaard te paard. Van strijdwagens met massief houten wielen naar wielen met spaken en banden. Naar rijden op een weg die zichzelf tijdens het rijden legt. Rupsbanden.
De Gruwelen van de Oorlog 1810 “Los desastres de la guerra” – Oorlog tussen Frankrijk en Spanje. 1810-1815. Francisco José de Goya bracht de gruwelen in beeld. In vijfentachtig etsen.
Francisco José de Goya “Los desastres de la guerra”
2024 “De gruwelen van de oorlog”. Die gevoerd wordt door hoge heren, vanuit comfortabele fauteuils. Die hoge militairen aansturen. Die ver achter het front, veilig hun bevelen formuleren. ‘Leading from the back’. Strategieën construeren. Terwijl op datzelfde moment een artillerist crepeert. Aan het front, in de modder. Voltreffer. Een been afgerukt. Bloedt langzaam dood. Vergaat van de pijn, zolang hij nog bij bewustzijn is. Een ‘mercenary’, een huursoldaat. Deed ’t voor ’t geld, voor de familie thuis. Wat is geld? Te laat voor spijt. Een slachtoffer van de ambities van een President.
Edwin Kisman
Wat vond u van deze column?
Wat vond u van deze column?
4
1
Heeft u tips of suggesties naar aanleiding van mijn columns? Mail dan naar: reacties@invalshoek.org
En de boeken Ronald Giphart en Mark van Vugt “Mismatch. Hoe we dagelijks worden misleid door ons oeroude brein”. Daarin ‘War, what is it good for?’ Jared Diamond “Zwaarden, paarden en ziektekiemen. De ongelijkheid in de wereld verklaard”.
De genocide op Banda (1621) Gouverneur-generaal Jan Pieterszoon Coen (de hoogste man van de compagnie in Oost-Indië) organiseert in 1621 een strafexpeditie naar Banda. Op die manier wil hij het monopolie op de handel in nootmuskaat en foelie voor de VOC in handen krijgen. Van de 15.000 bewoners zijn er nog maar 1.000 over. De rest is gedood, gevlucht of in slavernij afgevoerd naar Batavia. Allemaal om het monopolie op nootmuskaat voor de compagnie veilig te stellen. Bron: Nationaal Archief
Over tien jaar is het zover. Alle ellende met het functioneren van de overheid opgeruimd. De Janboel. Hoe dan, opgelost? Dankzij technologische innovatie. Dankzij de gevreesde Kunstmatige Intelligentie, de AI. Die wordt ingezet waar de menselijke intelligentie tekortschiet
Oorzaak Janboel Zestien partijen in de Tweede Kamer, die geacht wordt het kabinet te controleren. Botsende belangen. Gekissebis. De politieke slangenkuil. Intussen gaat de tijd aan de haal met de besluitvorming. Uitvoeringsprocessen nemen een verkeerde afslag en lopen vast. Blijven soms lange tijd op het dode spoor staan tot er naar ze gezocht wordt. Al die steekjes los. De kabinetsformatie is nu al 167 dagen bezig. Vijf-en-halve maand geven en vooral nemen. Om elkaar heen draaien. Bang voor gezichtsverlies. Naar elkaar, naar de kiezer.
Over tien jaar verbeterd Maar hoe is het over tien jaar verbeterd? In 2034, vijftig jaar na Orwells ‘1984’. Dan staat aan het hoofd van onze overheid een verlicht despoot. Een sterke man. Een ‘Big Brother’. Hé democraat, niet meteen piepen. En jij populist, prijs de dag niet voor het avond is. Want zijn bevoegdheden en ambtstermijn zijn beperkt en strikt omschreven. Geloof het of niet maar er wordt veel van verwacht. Mede dankzij de kunstmatige intelligentie waarvan de capaciteit in de laatste zes jaar in een exponentieel tempo is gegroeid.
Koeblai Khan
Verlicht despoot Wat is een verlicht despoot? Een autocratische heerser met zorg voor zijn volk, een die hervormingen doorvoert. Het verleden kent een aantal voorbeelden van zulke despoten Koeblai Khan (1260 -1294), Peter de Grote van Rusland (1682 – 1725), Frederik II van Pruisen (1740 – 1786), Catherine de Grote van Rusland (1762 – 1796), Jozef II van Oostenrijk ( 1765 – 1790).
Chief Executive Officer Die verlicht despoot is in dit geval niet meer of minder dan een gekozen President. De ‘Chief Executive Officer’ (CEO) van de NV Nederland. Met een technologisch hulpje. Met een ambtstermijn van vier jaar en met strikte voorwaarden voor zijn opvolging.
Hoe werkt het? Die President heeft een Management Team (MT) van politiek onafhankelijke managers, die elk vijf functionele afdelingen aansturen. Een soort zakenkabinet, waar de president geen deel van uitmaakt. Die managers worden op hun beurt weer aangestuurd door de President. Waarop baseert die z’n orders?
‘Little Sister’
‘Little Sister’ De kern van de organisatie is een geavanceerd AI systeem, het beleidssysteem ‘Little Sister’, dat draait op een serie quantum computers, gekoppeld in een netwerk. Ergens in bunkers bij Scheveningen. Voorzien van generatoren, ‘standby’. Voor het geval dat Russen, Fransen of Duitsers het in hun hoofd halen Nederland binnen te vallen is er een synchrone replica, ‘Little Brother’, op een geheime plek in het buitenland. Inclusief een plaatsvervangende President. Die het bestuur over NV Nederland ‘stante pede’ kan overnemen.
Geïnnoveerde ICT De verouderde ict van de huidige departementen is dan overgenomen door ‘Little Sister’. Het weer in dienst nemen van Cobol programmeurs, waarover werd gesproken, was een lapmiddel. Dat niet zou werken. ‘Little Sister’ gaat alle ict taken uitvoeren en monitort gelijktijdig de gang van zaken. Volgt de uitvoering op de voet. Spoort de “kleine” ict fouten en missers op en corrigeert die meteen. ‘Real time’!
‘Little Sister’ in de ‘driver’s seat’ De overheid functioneert nu als volgt. ‘Little Sister’ peilt voortdurend de bevolking, hun sentimenten, behoeften en hun belangen. Meet in feite de politieke temperatuur . Vergelijkbaar met Elisabeth I die zich incognito onder haar volk begaf en wist wat er speelde.
Problemen oplossen ‘Little Sister’ traceert ook problemen in de samenleving. Analyseert die en, bij voldoende gewicht, synthetiseert een empathische oplossing. Rekening houdend met omgevingsfactoren, de samenleving. Een compromis. Een fijnmazige belangenafweging. Los van emoties en ego’s, die zo kenmerkend zijn voor de politieke slangenkuil. Persoonlijke belangen op de weegschaal van het algemeen belang.
Niet tellen, maar wel snel rekenen
Financiële consequenties ? Als aan die oplossing financiële consequenties kleven berekent ‘Little Sister’ het effect en de haalbaarheid ervan, binnen het geheel van de overheidsfinanciën. Stelt vast waar eventueel het geld vandaan moet komen. ‘Real time’. Niet na weken of maanden. Daaruit formuleert ze een besluit dat ze voorlegt aan de President. Die beoordeelt het. Is hij het ermee eens dan geeft hij het als een opdracht door aan zijn MT. Die stelt de respectievelijke afdelingen in werking. Welke? Ook dat heeft ‘Little Sister’ al uitgezocht op basis van kwaliteit en capaciteit van de afdelingen.
Uitvoering bewaken De uitvoering wordt ook door ‘Little Sister’ gemonitord. Als er zaken mis gaan worden die gerapporteerd aan de manager van de afdeling en aan de President. Compleet met een voorstel voor aanpak. Soms grijpt ‘Little Sister’ zelf in. Strijkt kleine foutjes glad. Kortom, de overheid wordt in feite bestuurd door ‘Little Sister’, met de President als menselijke ‘check point’. De President is de uiteindelijke beslisser en contactpersoon tussen ‘Little Sister’ en het MT.
Hervormingen Enkele hervormingen die intussen zijn doorgevoerd: Privatiseringen. Alle vroegere privatiseringen zijn teruggedraaid. Ze zijn nu allemaal weer dochterondernemingen van de NV Nederland. Centraal aangestuurd, verknoopt tot een innig netwerk. Die nu kunnen profiteren van een geoliede organisatie. Regelgeving. 70 % minder regels. ‘Keep it simple’. Veel obsolete regels, gebaseerd op een andere tijd, werden vervangen. Tien regels vervangen door één. Ambtenaren kregen de ruimte om regels, binnen een bepaalde bandbreedte, te interpreteren en toe te passen. Niet volgens de letter maar volgens de geest. ‘Little Sister’ bewaakt die bandbreedte. Verwerkingssnelheid van processen. Ingenieuze algoritmes zorgden ervoor dat de verwerkingssnelheid van maatregelen tot wel 70% versneld werden. Eindeloos durende rechtszaken werden met jaren verkort
Getest en akkoord verklaard Het systeem is intussen een jaar lang getest en werkt volgens verwachting. De foutenmarge is teruggebracht van zestig naar vijf procent. De operationele snelheid is verhoogd van jaren naar weken. In de moeilijkste gevallen. Mede dankzij het feit dat het aantal wetten en regels met tachtig procent is teruggebracht. Aanpassen is nu een kwestie van een week. De invoering start met versie 3.0.
Waarborgen ambtstermijn En die CEO van NV Nederland, die verlicht despoot? Welke waarborgen zijn er dat hij niet went aan zijn macht en er misbruik van wil maken? Eén jaar voor het einde van zijn ambtstermijn krijgt hij van ‘Little Sister’ een melding. Een ‘push bericht‘. Compleet met een voordracht van drie kandidaten voor zijn opvolging. Hij kan niet herkozen worden. De stemming (peiling) wordt uitgevoerd door ‘Little Sister‘. Op het moment waarop de nieuwe President is geïnstalleerd, schakelt ‘Little Sister’ naadloos en automatisch over op de nieuwe leider. Geen speld tussen te krijgen.
Het resultaat Het zal blijken dat het vertrouwen in de ict van de overheid groeit en daarmee ook het vertrouwen in de overheid zelf. De gang van zaken volgt hierin de ontwikkeling die in Estland plaats vond. Zelfs de soevereinen gooien hun handdoek in de ring. Hebben weer een adres en betalen weer boetes.
Een utopie of een dystopie? Onze maatschappij geregeerd door ‘Little Sister’. Willen we dat of willen we dat niet? Niet? Stop dan voorlopig met het miepen over de Janboel en de wat losse steekjes.
Edwin Kisman Wat vond u van deze column?
Wat vond u van deze column?
3
Heeft u tips of suggesties naar aanleiding van mijn columns? Mail dan naar: reacties@invalshoek.org
