Zouden ze ‘m niet gezien hebben? De beroemde film van de gebroeders Ethan en Joel Coen. Vier Oscars, twee Golden Globes. Huiveringwekkende film. Een bespreking: “The tone of this film is very dark and disturbing. The character Anton Chigurh will frighten viewers whenever he is on screen. Additionally, the movie has almost no soundtrack and it makes the film even more unsettling. The violence in this film is also realistic and tends to occur suddenly.”
Boodschap De boodschap: ”No Country for Old Men pits an “old man” who values justice, morality, and lawfulness against a world in which younger men act according to their own codes. Bell specifically addresses the idea of change, expressing his distaste for new morals, fashions, and customs of contemporary society.”
De première in 2007. Toen al waren ze niet de jongsten. Joe was 65 en Donald 61. Niet de jongsten, toch maar doordouwen. Nu zeventien jaar later zijn de rapen gaar. De een niet in staat tot zelfreflectie, de ander die zichzelf overschat.
SCP: pep ze op, die oudjes
Benut ervaring Wat schreef het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in een recent rapport? “Investeren in vitale ouderen”. Benut hun ervaring! Dus: investeer in die groep! “Kijk niet naar de leeftijd maar naar de levensfase waarin iemand verkeert”. Eerste fase, jeugd. Tweede, werkenden. Derde levensfase: ze werken niet meer, maar zijn wel gezond en nog tot veel in staat. Een “derde faser” kan zelfs boven de 80 zijn! In de vierde fase houdt het op: kommer en kwel, hulpbehoevendheid en afhankelijkheid van anderen.
Donald van Gogh
Ambition Galore Twee “tweede fasers” dus, rond de 80, die beide haken naar de macht. Reiken naar een van de zwaarste beroepen ter wereld. President van de DPA (‘Divided People of America’). Van ‘A country not for old men’. Eén van de twee is afgehaakt. Opgedrongen zelfreflectie. De andere gaat er nog eens lekker tegenaan. ‘Ambition Galore’.
Edwin Kisman Wat vond u van deze column?
Wat vond u van deze column?
5
Heeft u tips of suggesties naar aanleiding van mijn columns? Mail dan naar: reacties@invalshoek.org
“Laten we het even leuk houden zeg”. “OK, maar even serieus”. En, om Thomas Erikson te parafraseren: “We zijn immers omringd door idioten”. In deze tijd van oplopende spanningen. ‘t Zou zomaar kunnen. Annie Jacobsen, de Amerikaanse defensie- en nationale veiligheidsjournalist, schreef er een boek over. ‘Nuclear War: A Scenario ‘. Kort samengevat: een idioot drukt op z’n rode knop. Wat volgt is een stapeling van reactie en tegen actie. Tot er weinig over is, niet alleen van de species “mens” ook van alle andere dieren. Directe dood. Of als gevolg van de daarop volgende nucleaire winter. Waarom? De nucleaire dreiging werkt niet meer, zegt Annie.
Zo’n eerste stap bijvoorbeeld, New York Times 5 juli 2024
Eigen schuld Het gaat hier om een ‘omnicidale’ bedreiging. De totale uitroeiing van de soort mens ten gevolge van menselijk ingrijpen. Een vorm van collectieve zelfmoord. Daar ligt het accent op, want daaraan is nog wat te doen. Onder die “Man-made extinction” valt ook de klimaatcrisis, en, ook vaak voorgekomen, een pandemie. Verder autonome algoritmen (AI) die een wereldwijde ineenstorting van de effectenbeurzen kunnen veroorzaken. En de nucleaire oorlog , zoals Annie die beschrijft.
Apocalypsen in soorten
Man-cleared mass extinction. Kansen? We lopen met z’n allen als lemmingen naar de rand van de afgrond. Naar de K-M, de “Krijt- Man Made extinction”. In het antropoceen. Waar talloze “massa extincties “ aan vooraf zijn gegaan. Zoals de:
De P-T extinctie De op één na bekendste is de “Perm-Trias” uitroeiing in de overgang van het Perm naar het Trias, zo’n 250 miljoen jaar geleden. Een grote opruiming, ‘a real mass extinction’. ‘The great Dying’. Dat was in de tijd dat de wereld pas één continent bezat: Pangea. Zo’n 95% van alle in zee levende soorten stierven uit, ongeveer 70% van de gewervelde landdieren en ook eenderde van alle insectensoorten. Diverse oorzaken zijn geopperd: platentektoniet, inslag van een meteoor in Antartica, een supernova , vulkanische activiteit in Siberië, H2S (zwavelwaterstof) in de atmosfeer afgescheiden door in zee levende anaerobe bacteriën. Dat gebeurde geologisch gezien in een snel tempo; ca 1 miljoen jaar ( inderdaad 10.000 eeuwen).
Het einde der dino’s
De K-T extinctie Lang na die P-T extinctie was er de K-T extinctie, op de rand van het Krijt en het Paleogeen, zo’n 66 miljoen jaar geleden. Waaraan het einde van de dinosauriërs en vele ander soorten werd toegeschreven. Ook niet mis. Oorzaak een meteorietinslag op het schiereiland Yucatán (Mexico). Jarenlang verduisterde hemel. Planten niet meer in staat tot fotosynthese, grazers geen voedsel meer, carnivoren geen prooien meer. Hoe snel ging dat? Zo’n tienduizenden jaren.
De K-M extinctie En nu dan de K-M extinctie in het Krijt en “Man-made”. Oorzaak: de mens, de intelligente diersoort. Die in aantal exponentieel groeit, de planeet overbevolkt, die in welvaart rap stijgt, steeds meer consumeert, zich hedonistisch gedraagt, veel koolwaterstoffen verbrandt, CO2 absorptie vermindert door het massaal kappen van bossen. Zorgt voor een groeiende uitstoot van CO2, CH4, NOx, NH3, CxFxKx Met als resultaat opwarming van de aarde. Klimaatverandering: hittegolven, droogte, heftige regens, verwoestende stormen.
Shoppende en ‘preppende’ militairen
Deep fake En dan die andere ‘Man-made’ extinctie. De kernoorlog. Die op gang gebracht kan worden door een ‘deepfaked’ wereldleider, die het sein tot een aanval geeft. ‘Deepfake’, is binnen het bereik van de IT-amateur gekomen. In feite proliferatie van een virtueel wapen! Wie ziet in het aanvalssein van de wereldleider nepnieuws? En zal er, zoals tijdens de Cuba crisis in 1962 , een Vasili Archipov zijn die weigert op de knop te drukken en zó een ramp voorkomt. Vals alarm als aanzet tot een nucleaire oorlog is een ‘existential risk’. Of iemand als de Rus Stanislav Petrov, die in 1983 bij een vals alarm een nucleaire aanval tegenhield.
Nucleaire paddenstoel ?
Geniet nog zolang het kan Wat moet je met zo’n scenario van Annie? Weinig. Je weet iets meer dan de dino’s 64 miljoen jaar geleden. Maar veel veranderen kan je niet. Misschien kan je wat ‘preppen’. Maar dat is maar uitstel van executie. ‘Wait and see’. Accepteer het. Ga niet in elke broccoli een nucleaire paddenstoel zien. Neem het er nog maar van. Boek een vakantie. Met veel zon. Of regen, dan met een krètèk. Goede reis.
Edwin Kisman Wat vond u van deze column? Realistisch? Te somber?
Wat vond u van deze column?
4
Heeft u tips of suggesties naar aanleiding van mijn columns? Mail dan naar: reacties@invalshoek.org
Een uitbraak naar Noord Frankrijk, Aisne. Een Ardennenoffensief ‘après la lettre’. Een ‘snuffeltour’. Kringlopen. Emmaüsen. Na enkele dagen spullen, spullen en nog eens spullen, krijgt het begrip overdaad inhoud. Wordt zichtbaar, tastbaar, concreet. Voor de een mooi, voor de ander een zooi. Zicht op de filterkoek van de maatschappij. Een toonbeeld van ontspulling en tegelijk van consumentisme. Van hebberigheid, van begeerte, van koopzucht. Gefaciliteerd door aanbod, reclame en influencers.
Verzuipen in de spullen, naar adem snakken
Hoe ontstaat overdaad? Overtolligheid, overvloedigheid? De meeste mensen streven naar méér. Die drang naar méér kan neurologisch, evolutionair en ook economisch verklaard worden. Een vurig verlangde aankoop kan in de hersenen neurotransmitters aanmaken, die op hun beurt een beloningspad activeren en zo een geluksgevoel teweegbrengen. Dat vaak van korte duur is. “Het hebben van de saek, is immers het einde van het vermaeck”. Na de hosanna een terugval: de hedonistische tredmolen. Voor de jager-verzamelaar was méér vergaren een kwestie van overleven. Morgen zou ‘t wel eens een dag zonder vangst kunnen zijn. Die drijfveer is blijven hangen in de mens en vormt mogelijk de basis van de “onverzadigbare behoeften”.
Keep up with the Joneses Die drijfveren, die mogelijk samenwerken, maken het moeilijk de “onverzadigbare behoeften” van de mens te beteugelen. Méér, méér, méér is het credo. Daarnaast speelt ook status een rol, we moeten, “keep up with the Joneses”. Jaloezie, overtroeven. Anderzijds bestaat er zoiets als angst voor “sociale daling”. Dat leidt tot “doen alsof” en “middelmatige luxe”. Ietsje méér dus dan genoeg, maar net niet over de top. Het verlangen naar meer, mooier en beter wordt vandaag de dag ook nog eens breed aangejaagd door de sociale media. Van kampvuurtje tot bosbrand. Facebook, Instagram, Tik-tok, al dan niet met influencers als voorzangers. De inprenting van een schoonheidsideaal.
Fashion Graveyard, Chili
Hoe beteugel je overdaad? Hoe beperken we de overdaad? Minder produceren. Wat doet bijvoorbeeld de mode-industrie, de makers van ‘Fast Fashion’. Producten voor één seizoen. Wat overblijft is uit de mode en wordt weggedaan. Gaat naar de tweedehandshandel en wat dan overblijft naar afval locaties in de woestijn. Zoals de ‘Fashion Graveyard‘ in een woestijn in Chili. Om er eeuwig van de zon te genieten en te verbleken. En nauwelijks te desintegreren. De ecologische voetafdruk groeit.
Nou hoor je ’t eens van een ander
Maximaal vijf per jaar Volgens een studie passen maximaal vijf nieuwe kledingstukken per jaar in een duurzaam consumptiepatroon. Wat blijkt: Nederlandse consumenten kopen gemiddeld tien per jaar, de minder bedeelden minder, de gefortuneerden meer. Die mode-industrie zou er wel iets aan willen doen. Volgens Yara van Heugten, in ‘Follow The Money’ ( 11 juni 2024). Maar de consumenten liggen dwars, zeggen ze. “Die blijven maar kopen”. Opgestookt door reclame en ‘social media’. Dus stijgt de productie en daarmee druk op het milieu, maar tegelijkertijd ook de omzet en de winst. Productie beperken, een echt dilemma? Het wachten is op overheidsmaatregelen, zeggen ze. Productieverlaging of kleinere voetafdruk: geen dilemma. ‘Less is more’, wat bedoel je? Dat geldt voor alle producerende bedrijven. Laten we voorlopig dan maar niet verder gaan dan ‘greenwashing’.
Wat doe je met die overdaad? Ben je al overladen en zit je met je overdaad in je maag? Wat doe je er mee? Bewaren, verkopen, weggeven, weggooien? In de container. Dat laatste is vervuilend en verspillend. Verkopen en weggeven is circulair. Hergebruik is nuttig, geen verlies van materie dat door andere materie vervangen zou moeten worden. Verkopen levert zelfs nog wat op. Voorkomt bovendien dat de koper weer iets nieuws aanschaft. Het producten-universum daarmee vergroot.
Sylvie Fleury, overdaad, in Kunsthal Rotterdam
Dagelijks ontspullen Verkopen, via Marktplaats, Vinted of een ‘garage sale’. Of weggeven aan vrienden of kringloopwinkels. Voor sommige kopers een ‘El dorado’. Snuffelen als entertainment. Je kan bovendien geluk hebben. Spekkoper zijn als je er iets voor € 5 koopt en het later op een veiling voor € 130.000 van de hand gaat. ‘Beginners luck’? De kans is klein maar groter dan nul. Als je het niet weg wil doen dan houd je het. Bewaar je het. Daar moet je wel de ruimte voor hebben en een sterke neiging tot ‘hoarding’. Hulp is altijd te krijgen. Ik kom hier binnenkort uitgebreid op terug.
Overdaad schaadt de toekomst van je nazaten Voorkòm echter overdaad. “Voorkomen is beter dan genezen”. Koop minder. ‘Less is More’. Dan zal er ook minder worden geproduceerd. Niet meer dan vijf kledingstukken per jaar. Koop ze in een kringloop winkel. Dat wordt al jaren voor mij gedaan. Maximaal vijf gerecirculeerde kledingstukken per jaar. Vergroot je zelfverzekerdheid. Laat je oren niet hangen naar de Joneses. Stimuleer de productieverlaging en de verkleining van de ecologische voetafdruk. Want overdaad schaadt de toekomst van je nazaten.
Edwin Kisman
Wat vond u van deze column?
Wat vond u van deze column?
2
Heeft u tips of suggesties naar aanleiding van mijn columns? Mail dan naar: reacties@invalshoek.org
Uit een Brocanterie
Boeken Robert & Edward Skidelsky (2012) “How Much is Enough? The Love of Money and the Case for the Good Life” Jason Hickel (2020), “Less is More. How degrowth will save the world”. Marieke Henselmans (red) (2001) “Genoeg uitgegeven. handboek voor consuminderen” John Kenneth Galbraith (1958), “The Affluent Society“, Hanneke van Veen, Rob van Eeden (1994) “Meer doen met minder” (Genoeg)
