De daadkracht en resultaatgerichtheid van de VOC. Dat sprak Jan Peter Balkenende aan. Hij riep in 2006 in de Tweede Kamer op tot herstel van de ‘VOC-mentaliteit‘. Zei, “Laten we blij zijn met elkaar. Laten we zeggen: ‘Nederland kan het weer!’, die VOC-mentaliteit.” En twintig jaar later, die vlaggendragers op het Malieveld. Ook nostalgie?
Maar nog gekker: de Indonesische GenZ. Ook in de ban. Die gaat helemaal voorbij aan wat de heer Coen en zijn trawanten in de Oost hebben uitgevreten. Met de zegen van de Heren Zeventien. Ten faveure van hun multinational.
Nostalgie
Ik las het artikel van Noël van Bemmel (Volkskrant, 28 augustus). De kop: “Jonge Indonesiërs gebruiken onverholen koloniale nostalgie als vorm van kritiek”.
Enkele citaten. Een TikTokker: “Nederland! Koloniseer ons alsjeblieft weer..” En een ‘ojek’ bestuurder ”Als we nog gekoloniseerd zouden zijn, dan was onze economie hoog ontwikkeld, de corruptie verwaarloosbaar, de infrastructuur beter…” M’n mond viel open.
Kritiek?
Een vorm van kritiek? Dan moet de onvrede wel heel groot zijn.
Ook namen van café’s wijzen in die richting: Vereenigde Oostindische Coffeeshop, Voyage of Coffee, Van Ommen Coffee. En wat te denken van het VOC Inlander Koffiehuis van de schrijver Pidi Baiq. Voor hem is “inlander” een geuzennaam.
Je houdt het niet voor mogelijk. Onwetendheid of juist wel weten om het protest kracht bij te zetten? “Dat was erg, maar dit is wel zo erg”.
Mistig verleden
De vraag is toch of GenZ welingelicht is. Het geschiedenisonderwijs is in Indonesië niet zo goed. Voorzichtig gezegd. Heb ’t gezien toen ik er vijftien jaar heb gewerkt. Bij een onderwijsgerichte NGO. ‘t Is gefocusseerd op eigen heldendaden uit het verleden. Bovendien wordt in Indonesië nogal eens vergevingsgezind met dat brute verleden omgegaan. Zoals ik in 1980 zag in een documentaire. Generaal Nasution bevraagd over de vrijheidsstrijd antwoordde, met een haast verlegen glimlach: ”Ach, dat was toen”. Sudah jo.
Maar toch
Want hoe zat dat ook weer met de VOC? Een opfrisser voor diegenen die wel goed geschiedenisles hebben gehad. Meneer Coen, cum suis, in 1621? Kwamen bij Banda aan om de Bandanezen een lesje te leren. Die waren namelijk tegen een specerijenmonopolie waar de VOC juist op uit was. Engelsen en Portugezen al uit die gouden eilanden gedonderd. “VOC First”.
Ontvolking
Begin maart werd de aanval ingezet. De bevolking vluchtte naar de heuvels, achtervolgd door Coens troepen. Bekeken zaak. Er werd geplunderd, dorpen werden platgebrand. Twee maanden later werden 44 van de belangrijkste Bandanese leiders, de Orangkaya (rijke mensen), op gruwelijke wijze openbaar geëxecuteerd. Ten voorbeeld gesteld.
Slechts enkele honderden inwoners overleefden de opruiming. Wat overbleef werd als slaaf verkocht op de markt van Batavia.
Het recente boek “Tussen Noodlot en Fortuin” van de historicus Roelof van Gelder schetst de VOC -operaties over heel Indonesië. Aan de hand van vijftien verhalen. Van getuigen, soms ook daders.
Omvolking
De Banda-eilanden werden vrijwel volledig ontvolkt.
De VOC vestigde het monopolie op nootmuskaat door de eilanden opnieuw te bevolken met slaven en kolonisten. En de overgebleven Bandanezen tot dwangarbeid te dwingen.
Het VOC geweld eindigde ‘de facto’ pas op 31 december 1799, toen de multinational failliet ging. Pech voor de aandeelhouders.
Waarom die nostalgie?
Vanwaar die hang van jonge Indonesiërs naar de VOC. Onwetendheid over het toen? In ieder geval grote onvrede over het nu. Dat overstemt eventueel kennis en ‘t romantiseert. Noël van Bemmel verklaart het zo: “Ze zijn zo teleurgesteld in de regering, dat zij voor de ultieme belediging gaan: waren de Nederlanders nog maar de baas. Koloniale nostalgie als sarcasme”.
Nostalgie maakt het verleden mooier. Maar voor je naar de VOC terugverlangt, eerst even kijken waar die vlag ooit gewapperd heeft. En Hoe. Daarna kan je het als sarcasme inzetten.
Edwin Kisman
Wat vond u van deze column?
Heeft u tips of suggesties naar aanleiding van mijn columns?
Mail dan naar: reacties@invalshoek.org