Wordt de kraan dichtgedraaid?

“Kassa” gaat dicht. Jammer. De kraan wordt langzaam dichtgedraaid. Zorg, cultuur, ontwikkelingshulp zijn de klos. De NPO ook.
Onontkoombaar als binnen het huidige inkomen van de Staat een post als defensie opgeblazen wordt.
Het werkt als een waterbed. De een z’n brood is de ander z’n leger.

Bezuinigingen onontkoombaar?
Bezuinigingen dus. Want verhoging van het Staatsinkomen zit er niet in. De BTW verhoging van 9% naar 21% op sport, cultuur en media is afgeblazen. Wat overeind blijft zijn de excessieve verhoging van de toeslagen op niet betaalde boetes. Een druppel op een gloeiende plaat. Zet geen zoden aan de dijk.
Zijn bezuinigingen onontkoombaar? Er is meer geld nodig om knelpunten te verlichten en ambities te realiseren. Hoe regelen we dat? Fors lenen? Dat zou kunnen.
De VVD is daar tegen. Opmerkelijk, als je vóór instandhouding van de aftrek hypotheekrente bent. Dan stimuleer je immers lenen. Korte termijn denken.

De Staat kan en zou moeten lenen
De Staat zou kunnen lenen. In 2024 bedroeg het begrotingstekort ongeveer 0,9% van het bbp (bruto binnenlands product), ruim onder de Europese norm van maximaal 3%. De overheidsschuld was ongeveer 43% van het bbp, ook onder de Europese norm van maximaal 60%. Er is een leenruimte van zo’n 500 miljard euro.
Dus waarop gewacht? Want het is broodnodig om de Nederlandse economie een impuls te geven, zelfs om te overleven. Dat betoogt Peter Wennink in zijn recente rapport. Investeren, niet om te consumeerderen maar om de toekomst te halen. De horizon wat verder weg te leggen. Moeilijk voor politici, die hun blik op maximaal één jaar hebben staan.

Gemiste kans
Wat kan de Staat doen? Een Scandinavisch voorbeeld.
Het Noorse staatsinvesteringsfonds (Government Pension Fund Global) is ’s werelds grootste. Met eind 2025 een vermogen dat schommelt rond de 1.800 tot 2.100 miljard euro. Gevoed door olie- en gasopbrengsten. Helaas, dat zit er voor Nederland niet in. Heeft zijn gasopbrengsten in het verleden al opgegeten. Er zit overigens, naar schatting, nog voor zo’n 500 miljard euro aan gas in de Nederlandse bodem.
Er zijn wel al eerder potjes opzij gezet. Het heeft echter nog te weinig resultaat opgeleverd.

Besteding aardgasbaten
Nederland heeft zijn ‘aardgasbaten’ voornamelijk besteed aan de opbouw van de verzorgingsstaat en aan publieke investeringen. Had grote invloed op de welvaart, maar leidde ook tot kritiek en het ontstaan van het FES (Fonds Economische Structuurversterking). Voor investeringen in infrastructuur, onderzoek en milieu. Het is in 2011 opgeheven. Kennelijk omdat men dacht dat er al voldoende geïnvesteerd was.
Daarnaast was er het Nationaal Groeifonds (NGF). Een Nederlands overheidsfonds dat investeerde in projecten voor duurzame economische groei. Het is intussen uitgefaseerd door het kabinet.
Er zijn nog andere investeringsfondsen zoals Invest-NL en het Mobiliteitsfonds voor infrastructuur. Ook met doel de Nederlandse economie te versterken en innovatie te stimuleren. Het heeft bijelkaar echter onvoldoende bijgedragen aan het veilig stellen van de toekomst van ons land.

Nieuw, het Wennink fonds
De Nederlandse Staat kan herkansen. Een fonds opzetten om (weer) te investeren in innovatie, in startups en in kansrijke bestaande bedrijven en sectoren.
Zoals Peter Wennink beschrijft in zijn rapport “De route naar toekomstige welvaart. Een sterk Nederland in een relevant Europa”. Over het toekomstige verdienvermogen van Nederland en de weg erheen. Noodzakelijk, willen we overleven.
Om de benodigde groei te realiseren moet Nederland, volgens Wennink, de komende tien jaar 151 tot 187 miljard euro extra investeren. Met name uit private bronnen, met steun van de overheid. Die mede moet investeren, maar vooral ook de randvoorwaarden moet scheppen.
De overheid wordt dan in sommige gevallen geldverstrekker in ander gevallen aandeelhouder. De investeringen vloeien terug naar de Staat als aflossingen en als koerswinst, bij verkoop van de aandelen.

Koninklijke adviseur
De Staat zou daarbij misschien Warren Buffett (95) kunnen verleiden, voor hij er definitief mee stopt. Buffett de ‘Golden Boy’ onder de beleggers. Strikken als adviseur voor het ‘Holland Investment Fund’. Een adviseur met een bewezen intuïtie voor kansrijke investeringen. Koning Willem Alexander zou hem ervoor kunnen uitnodigen. Hem op voorhand kunnen belonen (paaien) met de hoogste civiele Koninklijke Onderscheiding, de Orde van de Nederlandse Leeuw. Met een vermogen van 154 miljard USdollar heeft Buffett geen behoefte aan nog meer geld.

Aantrekkelijk rendement
Investeren in veiligheid, in de wapenindustrie. Nu legitiem en noodzakelijk vanwege de oorlogsdreiging. En het loont. Het levert een interessante ROI (‘Return On Investment’) op.
Een paar voorbeelden. Sinds (begin) 2023 steeg de koers van  Rheinmetall met ruim 1.500%, BAE Systems(Brits) met 195%, Safran (Franse multinational) met 170% en Thales Nederland met 169%. De koersen toonden pieken bij geopolitieke escalaties en dalen bij vredesbesprekingen. Hoe cynisch!
Maar het geldt ook voor andere bedrijven, die zich focussen op cyberbeveiliging, luchtafweer en niet-controversiële defensietechniek. Er zijn in Nederland zo’n 250 bedrijven en kennisinstellingen actief in de Nederlandse defensie-industrie.

Geen lening? Een waterbed scenario
Gebeurt dat niet dan blijft, als optie, alleen bezuinigen over. Een waterbed scenario. Gaat het defensie budget fors omhoog, gedreven door die oorlogsangst, dan gaan andere budgetten omlaag. Politiek gekissebis over de mate waarin en welk budget de sjaak is. De politici komen er voorlopig niet uit.

Niet lullen maar poetsen. Talkshows de klos.
Wat gaat er omlaag? Op cultuur bezuinigen is jammer. Voor delen van de Publieke Omroep ook. Zoals “Kassa”, een kritisch programma, de nek omgedraaid. En “Zomergasten”, al zou dat programma 70% korter kunnen. Drie uur kijken!
Talkshows mogen, wat mij betreft, drastisch gekortwiekt worden. Per dag niet meer dan één praatprogramma. Méér dan genoeg. Programmeer je het overblijvende publieke praatprogramma op dezelfde tijd als soortgelijke commerciële programma’s dan heeft dat een zelfreinigende werking.
Vanwaar mijn aversie tegen ‘talkshows’? De subjectiviteit van de informatie, meningen. Soms van terzake kundige “duiders”, niet zelden meningen van onkundige aanschuivers, die menen een duit in het zakje te moeten doen. Eindeloze borrelpraat. Door elkaar heen praten als de ‘host’ de regie even verliest. Grootschalige ruis.
Hier kan het waterbed zinvol reinigen.

Edwin Kisman
Wat vond u van deze column?

Lees ook
MEGA: Make Europe Great Again? – 18 feb 2025

Drones, wapens met een ‘collateral benefit’ – 7 okt 2025

Voor wat, hoort wat – 2 dec 2025