Sorry, het spijt me

Het flapte er zomaar uit. Een lullige opmerking. Maar ja, wat er uit is komt er niet weer in. Je hebt spijt. Verontschuldig je. Zegt “sorry”. Leermoment. Volgende keer ‘better safe than sorry’. Voortaan beter opletten. Denken voordat je praat. Voorkomen is beter dan genezen.

Wat is spijt?
Spijt is een emotie. Ervaar je wanneer je terugkijkt op het resultaat van een foute beslissing. Je beseft dat een andere keuze waarschijnlijk beter was geweest. Je vergelijkt “wat is” met “wat had kunnen zijn”. Ongemakkelijk, onbehagelijk. Jammer.
Je kunt overigens ook spijt hebben over gedachten, emoties of karaktertrekken. “Ik heb spijt dat ik zo wantrouwig was.” “Ik heb spijt dat ik nooit durfde te dromen.”

Spijt van eigen beslissingen
Spijt heeft meestal betrekking op eigen keuzes en beslissingen. 
Twee vulgaire voorbeelden. Ik heb mijn aandelen Galapagos in 2020 niet verkocht toen ze op € 250 stonden. Ze staan nu op € 27. Spijt.
Ik heb ook in 2018 geen bitcoins gekocht, toen ik er in januari een column over schreef. De waarde was toen: $ 4.680. In 2013 zelfs € 13. Stond onlangs op € 89.000 ($ 104.000). Spijt.
Wat waren mijn aannames?
Bij Galapagos verwachtte ik een verder stijgende trend. Bij de bitcoin het omgekeerde. Slechte belegger, foute inschattingen, foute beslissingen. Spijt. Echter, getroost door de uitspraak van Daniel Kahneman “Investors need to stop believing they can know the future”. Spijt, maar niet zo belangrijk. Daarna dus, “jammer dan”. Niet blijven hangen.

“Dengue” nalatigheid
Anders was het met mijn nalatigheid twee jaar geleden. In Bali. Er van uitgaande dat het een muggenveilig eiland is en denkende dat daardoor insmeren met het beschermende “deet” niet nodig was. Groot misverstand. Spijt.
“Dengue” besmetting te pakken (knokkelkoorts), drie dagen in het ziekenhuis in een kritische conditie. Eind goed, al goed.

Beslissingen van een ander
Waar je ook spijt over kan hebben zijn beslissingen van anderen. Van de overheid bijvoorbeeld. In mijn geval uitgevoerd door Rijkswaterstaat. Er moest zo nodig een verbinding komen tussen de A20 en de A13, de A16. Om de filedruk rond Rotterdam te verminderen. Een verstandige beslissing? Aanbod creëert immers vraag. Laat nu dat traject van de nieuwe A16 precies door ons kort daarvóór verbouwde en vergrote huis, op een prachtige locatie aan de Rotte, lopen! Opzouten dus. Een andere plek zoeken. Nieuwbouw tegen de grond. Kapitaalvernietiging. Spijt. Compenseren.

Minder zwaar
Als je een beslissing kan terugdraaien doet spijt minder pijn. Je kan er iets aan doen. Na herstel vergeet je snel. Maar is dat niet mogelijk dan blijft spijt bij je. Bij de een minder lang dan bij de ander.
Soms wordt ook gezegd dat spijt een basis is voor een leermoment Je zal de volgende keer niet dezelfde (foute) beslissing nemen. Dat is alleen relevant als er ooit nog een volgend moment komt

Verschil tussen maximisers en satisficers
Ben je een satisficer dan is de kans op spijt minder groot dan als je een maximiser bent. De maximiser zoekt de beste optie. Wil zeker weten dat er geen beter alternatief is. Vergelijkt voortdurend. Blijft alternatieven overwegen, zelfs ná z’n keuze. “Heb ik wel het beste?”. Een satisficer zoekt iets dat “goed genoeg” is. Accepteert dat er altijd iets beters kan bestaan.

Komt spijt vaker voor bij intuïtieve dan bij rationele beslissingen?
Dat hangt er vanaf. Over het algemeen leveren rationele beslissingen  meer rechtvaardiging op (“ik had er goede redenen voor”). Spijt is daardoor vaak milder.
Intuïtieve beslissingen voelen riskanter. Als ze verkeerd uitpakken, is er minder logische onderbouwing om jezelf gerust te stellen (“waarom heb ik dat gevoel gevolgd?”).
Spijt komt gemiddeld vaker voor bij intuïtieve beslissingen. Vooral als je waarde hecht aan controle en logica.

Hoe kan je omgaan met spijt?
Spijt is niet alleen een pijnlijke emotie, maar ook een leermechanisme dat ons gedrag, denken en identiteit beïnvloedt.
Er zijn grofweg vier strategieën  om met spijt om te gaan. Bewust of onbewust.
Een gezonde vorm van omgaan met spijt. Je verandert de betekenis van wat is gebeurd. Het past in een groter geheel of krijgt een positief gevolg. “Dat mislukte project heeft me uiteindelijk sterker gemaakt.“
Je compenseert. “Ik maak het goed of doe het anders”. Je biedt excuses aan, herstelt de fout, probeert opnieuw. Je leert ervan en verandert je gedrag in een vergelijkbare toekomstige situatie.
Je ontkent of minimaliseert. Soms is de pijn van spijt te groot. Dan verdedig je je. Je minimaliseert “Het was toch niet zo belangrijk”. Of je projecteert. “Zij waren de oorzaak, niet ik”. Of rationaliseert. “Iedereen zou dat gedaan hebben”.
Je accepteert en integreert. Het eindstadium van een gezonde verwerking. Je erkent wat er is gebeurd, voelt het verdriet zonder je erin te verliezen. Je accepteert dat het deel uitmaakt van wie je nu bent. Een stoïcijns principe.
Sommige mensen ervaren structureel spijt. Vooral bij perfectionisme of controledrang. Dan wordt spijt geen leermoment maar een malend patroon.

Tenslotte, reflecteer
Probeer zoveel mogelijk spijt te voorkomen. Bijvoorbeeld door te denken vóórdat je er iets uitflapt. Houd je intuïtieve beslissing tegen het licht vóór je ‘m uitvoert. Vraag je af “ga ik er spijt van krijgen”? Zo ja, “hoe kan ik dat voorkomen?”.
Sta ook eens stil bij je leven en ga na wanneer en waarvan je spijt hebt gehad. Zet je spijtmomenten eens op een rij. Wanneer was dat, hoe was dat, heb je het kunnen loslaten, hoe deed je dat? Kan je “jammer dan” denken? Heb je ervan geleerd?
Succes met je zelfreflectie.

Edwin Kisman
Wat vond u van deze column?

Lees ook de columns
Een tijdschrift over bitcoins? 4 jan 2018
Verziekte vakantie of ‘blessing in disguise’? 25 april 2023